Hỏi đáp về nguyên do triệu chứng chữa trị gai xương

Tôi bị gai đôi cột sống đã 2 năm, chữa trị bằng cách thức bấm huyệt nhưng không đỡ. Bệnh của tôi có thể phẫu thuật được không và có khỏi hoàn toàn?

gai-cot-song-lung

Trả lời:

Gai xương là sự phát triển thêm ra của xương đốt sống, đĩa sụn hoặc dây chằng quanh khớp. Có 3 duyên do dẫn đến bệnh lý này: viêm khớp cột sống kinh niên, sự lắng đọng canxi ở các dây chằng hoặc gân tiếp xúc với đốt sống, kết cục là tiền sử bị chấn thương làm hư hại xương hoặc khớp ở cột sống.

Chiều dài của các gai không lớn và chỉ mọc ở mặt trước, hoặc mặt bên của cột sống, ít khi mọc ở phía sau, việc gây áp lực của gai lên các bộ phận khác không nhiều, thành thử, đa phần những người bị gai đôi cột sống sẽ không gặp chướng ngại trong sinh hoạt và việc phẫu thuật cắt bỏ gai là không cần thiết. Phẫu thuật gai đôi cột sống chỉ được chỉ định trong các trường hợp gai quá lớn làm hẹp ống tủy hoặc chèn rễ tâm thần cột sống. Thế nhưng, việc giải phẫu cũng không có khả năng triệt tiêu bệnh hoàn toàn, vị gai có thể mọc lại.

Đối với bệnh gai cột sống, cách thức điều hiệp nhất vẫn là châm cứu, vật lý trị liệu, liên quan cột sống để tăng sự hoạt động các cơ khớp… Cùng với phương pháp trên, bệnh nhân nên chuyên cần tập TDTT như đi bộ, bơi lội aerobic, yoga; tránh lực mạnh tác động lên cột sống và bổ sung thực phẩm giàu canxi.

Gai cột sống là bệnh gì?

Gai cột sống là một căn bệnh thoái hóa cột sống, trong đó xuất hiện các phần xương mọc ra (gai cột sống) phía ngoài và hai bên của cột sống. Đó chính là sự mở mang thêm ra của xương trên thân đốt sống, đĩa sụn, dây chằng quanh khớp do viêm khớp cột sống mạn tính , chấn thương hay sự lắng đọng can-xi ở các dây chằng, gân xúc tiếp với đốt sống. Gai xương hay gặp ở nam và tăng theo độ tuổi.

Gai cột sống chính là các mỏm xương hoặc điểm lồi lồi ra tại các khớp. Chúng thường được hình thành do sự thương tổn bề mặt của khớp và ngăn cản cử động của xương, đồng thời tạo ra đau đớn ở các chừng độ trái ngược. Nhìn chung, bất cứ phần nào của cột sống cũng có thể bị ảnh hưởng bởi bệnh gai xương, nhưng thường ngày khu vực thắt lưng và cổ hay mắc chứng bệnh này nhất. Các thuật ngữ như gai vùng cột sống cổ (Cervical Spondylosis), gai đốt sống ngực (Thoratic Spondylosis) và gai đốt sống dây lưng (Lumbar Spondylosis) được sử dụng ứng với đĩa phương mắc phải.

Vị trí thường mọc gai là mặt trước và bên của cột sống, hiếm khi mọc ở phía sau nên ít áp chế vào tủy và rễ thần kinh. Gai xương khiến bệnh nhân rất khó chịu, nhất là cảm giác đau ở vùng thắt lưng, đau vai hoặc cổ do gai xúc tiếp với dây thần kinh, các xương đốt sống khi vận động, đau lan xuống cánh tay, tê chân tay, có khi làm giới hạn vận động.

Làm sao lại bị gai xương?

Nguyên do tạo ra bệnh gai xương bắt nguồn từ phần đĩa tròn từ sụn nằm giữa hai đốt sống, khi nó gặp vấn đề. Xương sống lưng và cổ là nơi chịu ảnh hưởng nhiều nhất của các động tác đi đứng, khiêng nặng, cúi lên cúi xưống. Nó có thiên hướng bị thoái hóa theo tuổi tác. Khi đó, phần bao xơ này bị mất nước, nứt vỡ và xẹp đi. Kết quả là các đốt sống liền kề tiếp xúc trực tiếp với nhau và bắt đầu mòn dần do ma sát. Theo đó hình thành các gai xương, gây đau và cản trở vận động của khớp.

Các đốt xương sống tiếp giáp với nhau bằng những khớp xương nhỏ ở hai bên phía sau đốt sống. Lúc khớp xương bị thoái hoá, mât sụn bọc các đầu xương ở trong khớp bị hư hại, mòn và tróc ra, làm lộ xương ở dưới sụn. Khớp xương bị viêm (sưng và đau) lúc đứng, ngồi và cả lúc đi. Vì khớp cột sống bị viêm, các đĩa cột sống giữa các đốt sống cũng bị hư hại, cột sống không còn kiên cố như trước. Do đó, cột sống tìm cách tự ổn định bằng cách mọc ra những nhánh xương hay gai cột sống xung quanh những khớp xương sống lưng đó. Đồng thời, thân đốt xương sống mọc ra những nhánh như hệt.

Vả lại khi tuổi tác càng cao, thì tình trạng viêm khớp và chấn thương cũng là một trong những nguyên do tạo lên đau đốt sống. Ngoài ra còn có thể có tác hại do tai nạn, chấn thương, thừa cân cũng như tác dụng do nhân tố di truyền (có những cá nhân mang gien có công dụng làm cho đĩa xương sống của họ yếu hơn bình thường).

Theo một số thống kê thì có 3 căn nguyên chính dẫn đến gai xương:

  • Viêm khớp cột sống mạn tính : Quá trình viêm ảnh hưởng đến phần sụn đốt sống, lâu ngày phần sụn này bị hao ngót dần, khiến bề mặt trơn láng của nó trở thành thô ráp, sần và rút cục hai bề mặt xương tiếp xúc, cọ sát lên nhau. Đến thời gian này, thân sẽ có một quá trật tự căn chỉnh để khắc phục hiện tượng trên, nhưng kết quả của quá trình chỉnh sửa lại là sự hình thành gai xương.
  • Sự lắng đọng canxi ở các dây chằng, gân tiếp xúc với đốt sống: Trường hợp này thường gặp trong vôi hóa cột sống ở người nhiều tuổi, đó là sự lắng đọng canxi dưới dạngcalcipyrophosphat. Sự thoái hóa xương cột sống có thể xảy ra ở một trong các thành phần cấu tạo của cột sống: xương đốt sống, đĩa sụn, các dây chằng bám quanh khớp. Quá trình thoái hóa làm mất nước (chiếm 80% trong sụn) và biến đổi một vài chất, làm sụn khớp dễ bị canxi hóa.
  • Chấn thương: Chấn thương làm hư hại xương hoặc khớp ở cột sống, và phản ứng của thân để tu sửa nơi bị thương tổn sẽ dẫn tới sự hình thành gai cột sống. Trong trường hợp này, gai cũng có thể hình thành từ sự lắng đọng canxi ở dây chằng đã dày lên do phản ứng viêm.

Kiến thức tổng quan chẩn đoán và điều trị bệnh gai xương

Gai cột sống là sự phát triển thêm ra của xương trên thân đốt sống, đĩa sụn hay dây chằng quanh khớp. Nguy cơ mắc bệnh gai cột sống tăng theo độ tuổi và nam bị nhiều hơn nữ.

gai-cot-song-co

Có 3 nguyên do chính dẫn đến gai xương:
1. Sự lắng đọng canxi ở các dây chằng đốt sống: Trường hợp này phổ biến trong thoái hóa cột sống ở người nhiều tuổi; đó là sự lắng đọng canxi dưới dạng calcipyrophosphat. Thoái hóa cột sống là một rối loạn có thể dẫn tới mất cấu trúc và chức năng thường nhật của cột sống. Sự thoái hóa có thể xảy ra ở một trong các thành phần cấu tạo của cột sống: xương đốt sống, đĩa sụn, các dây chằng bám quanh khớp. Quá trình thoái hóa làm mất nước (chiếm 80% trong sụn) và biến đổi một số chất, làm sụn khớp dễ bị canxi hóa. Viêm dây chằng đốt sống cũng là một căn do tạo lên gai cột sống do quá trình viêm tái phát nhiều lần làm xơ hóa và khép canxi ở gốc các dây chằng đốt sống nên trên phim x. Quang thấy có hình ảnh giống “gai”.
2. Chấn thương: Chấn thương làm hư hại xương hoặc khớp ở cột sống, và phản ứng của cơ thể để sửa chữa nơi bị tổn thương sẽ dẫn tới sự hình thành gai xương. Trong trường hợp này, gai cũng có thể hình thành từ sự lắng đọng canxi ở dây chằng đã dày lên do phản ứng viêm.
3. Viêm khớp đốt sống mạn tính : Quá trình viêm ảnh hưởng đến phần sụn đốt sống, lâu ngày phần sụn này bị hao mòn dần, khiến bề mặt trơn láng của nó trở thành thô ráp, sần sùi và sau cùng hai bề mặt xương xúc tiếp, cọ sát lên nhau. Đến lúc này, cơ thể sẽ có một quá trình tự căn chỉnh để khắc phục hiện tượng trên, nhưng thành quả của quá trình chỉnh sửa lại là sự hình thành gai xương. Do đó, có thể nói gai cột sống là một đáp ứng thiên nhiên của thân thể đối với phản ứng viêm.

Ngoài ra một số bệnh cột sống như viêm xương-khớp cột sống (spondylarthrite), bệnh viêm cứng cột sống (spondylarthrite ankylosante – bệnh “bamboo spine”) … cũng dẫn đến gai cột sống.
Như vậy “gai” là hình ảnh x.Quang, hậu quả của sự lắng đọng canxi ở bờ đốt sống hoặc ở dây chằng đốt sống do viêm hoặc sau chấn thương. Đó không phải là một “bệnh”.
Nhiều người vẫn nghĩ gai có thể mọc rất dài và đâm vào tủy hoặc các thành phần khác… Thật ra, gai thường chỉ có chiều dài vài milimet. Hầu hết gai xương xuất hiện ở mặt trước và bên, hiếm khi mọc ở phía sau, do đó ít đè nén vào tủy và rễ thần kinh.
Triệu chứng phổ biến khiến người bệnh phải đi khám là đau nhói lưng, đau vai hoặc cổ, lan xuống cánh tay, tê tay…, Có những thời điểm làm giới hạn hoạt động ở cổ, vai, thắt lưng. Khi chụp x. Quang cột sống người ta khai phá có “gai”. Thật ra đây là sự phát hiện bỗng nhiên vì người bệnh đau được gây ra bởi quá trình viêm, không phải do gai “đâm” gây đau như người ta vẫn nghĩ. Có nhiều trường hợp chụp x. Quang cột sống thấy có gai nhưng người ta không bị đau lưng, ngược lại có nhũng trường hợp người bệnh đau lưng nhưng khi chụp phim cột sống không thấy có gai.
Khi được bác sĩ chẩn đoán gai xương, một vài người bệnh thường nghĩ ngay đến việc mổ để cắt đi “cái gai” đáng ghét này! Nhưng thực quan không hề có chỉ định và không thể “mổ cắt gai xương”. Việc chữa trị bệnh “gai cột sống” (thực chất là điều trị đau ê ẩm vùng lưng) thường nghiêng về bảo tàng. Những thuốc thường sử dụng là nhóm giảm đau kháng viêm không steroid, nhóm giãn cơ. Có những lúc người ta dùng một số dụng cụ nâng đỡ như nẹp cổ… Để giảm hạ gánh nặng lên các đốt sống bị bệnh.
Các phương pháp chữa trị hỗ trợ gồm châm cứu, vật lý trị liệu (giúp giảm đau và tăng cử động ở một số cơ khớp bị ảnh hưởng), tập thể dục đều đặn. Cần tránh những môn nặng bắt cột sống phải chịu một trọng lượng lớn như đẩy tạ, nhảy cao… Nên tập các môn thể thao dưới nước như bơi lội, aerobic để giúp giảm sức nặng của cơ thể. Yoga cũng là một cách thức giúp giảm trọng lượng cơ thể lên phần đốt sống bệnh, song song làm thư giãn vùng cơ bị ảnh hưởng.
Người bệnh phải đảm bảo cân nặng cơ thể vừa phải, tránh tăng trọng nhiều vô kể. Về chế độ ăn, một vài nghiên cứu cho rằng nên thêm muối để giúp thân tái thu nạp một phần canxi vào máu.
Phẫu thuật được đặt ra khi có sự vôi hóa đại đa phần các dây chằng đốt sống làm hẹp ống tủy hoặc các lổ tiếp hợp ở cột sống, gây gây áp lực các rễ thần kinh. Dẫu vậy, không phải cứ lấy gai đi là bệnh sẽ hết vĩnh viễn vì gai cột sống có thể mọc lại ở cùng vị trí cũ.

Chữa bệnh gai cột sống thắt lưng

Bệnh gai cột sống thắt lưng thường gặp ở tuổi trung niên, bệnh thường gây đau nhức khi vận động mạnh hay sai tư thế chức năng. Đau lưng là một trong những triệu chứng cơ bản nhất của bệnh này. Tìm hiểu về bệnh gai cột sống thắt lưng giúp bạn điều trị bệnh hiệu quả hơn.

gai-cot-song-co

Bệnh gai cột sống thắt lưng

Gai cột sống thắt lưng hay thoái hóa cột sống thắt lưng với các triệu chứng đau nhức thắt lưng cần phải được xác định rõ bệnh lý chính là thoái hóa của đĩa đệm, còn thoái hóa các đốt sống thắt lưng biểu hiện với các gai xương chỉ là hệ quả. Chính tổn thương thoái hóa đĩa đệm là nguyên nhân gây đau vùng thắt lưng.

Người bị gai cột sống sẽ càm thấy đau khi hoạt động phần gai sẽ cọ xát với xương khác hoặc các phần mềm ở xung quanh như dây chằng, rễ dây thần kinh.

Gai cột sống thắt lưng với các triệu chứng đau nhức thắt lưng cần phải được xác định rõ bệnh lý chính là thoái hóa đĩa đệm. Chính tổn thương thoái hóa đĩa đệm là nguyên nhân chính gây đau vùng thắt lưng.

Khi lớp sụn đĩa đệm giữa các đốt sống bị mất hoặc giảm chức năng dẫn tới mâm đốt sống phải chịu lực quá tải, kết quả là hình thành các gai xương ngoài rìa thân đốt sống. Bệnh nhân bị gai cột sống thắt lưng thường có các biểu hiện đau nhức lan xuống chân, bệnh nặng có thể dẫn tới vẹo cột sống 1 bên, co rút cơ thắt lưng, làm giới hạn vận động.

Bình thường, sụn khớp được cấu tạo chủ yếu bởi collagen, nước và proteoglycan. Khi sụn của đĩa đệm bị thoái hóa, các tế bào sụn không còn hoặc chức năng suy giảm làm cho quá trình tái tạo lại sụn bị rối loạn, làm lực phân bổ trên thân đốt sống không đồng đều, khiến cho xương mâm đốt sống phải chịu tải cao hơn, dẫn đến hình thành các gai xương ở rìa ngoài thân đốt sống. Gai xương có hình thô và đậm đặc.